ثنايش آن جمله معروف را گفته است : « لا احصى ثناء عليك انت كما اثنيت على نفسك - من ثناى تو نتوانم شمرد ، تو همانطورى هستى كه از ناحيه خودت ستايش شدى » و همين معناى از وحدت است كه با آن تثليث نصارا دفع مىشود ، گر چه آنها هم قائل به توحيد هستند ، ليكن توحيدى را معتقدند كه در آن وحدت ، وحدت عددى است ، و منافات ندارد كه از جهت ديگر كثير باشد ، نظير يك فرد از انسان كه از جهت اينكه فردى است از كلى انسان واحد و از جهت اينكه علم و حيات و انسانيت و چيزهاى ديگر است كثير است ، و تعليمات قرآنى منكر چنين وحدتى است نسبت به خداوند ، قرآن وحدتى را ثابت مىكند كه به هيچ معنا فرض كثرت در آن ممكن نيست ، نه در ناحيه ذات و نه در ناحيه صفات ، و بنا بر اين ، آنچه در اين باب از ذات و صفات فرض شود قرآن همه را عين هم مىداند ، يعنى صفات را عين هم و همه آنها را عين ذات مىداند . لذا مىبينيم آياتى كه خداى تعالى را به وحدانيت ستوده دنبالش صفت قهاريت را ذكر كرده است ، تا بفهماند وحدتش عددى نيست ، يعنى وحدتى است كه در آن به هيچ وجه مجال براى فرض ثانى و مانند نيست ، تا چه رسد به اينكه ثانى او در عالم ، خارجيت و واقعيت داشته باشد ، كما اينكه در قرآن به موهوم بودن مفروضات بشرى و قهاريت خدا بر آن مفروضات اشاره كرده و مىفرمايد : « أأَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّه الْواحِدُ الْقَهَّارُ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِه إِلَّا أَسْماءً سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَآباؤُكُمْ » « 1 » خداى را به وحدتى ستوده كه قاهر است بر هر شريكى كه برايش فرض كنند ، خلاصه ، وحدتى اثبات مىكند كه در عالم براى معبودهاى غير خدا جز اسم چيزى باقى نمىگذارد ، و همه را موهوم مىسازد ، و نيز مىفرمايد : « أَمْ جَعَلُوا لِلَّه شُرَكاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِه فَتَشابَه الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ » « 2 » و نيز فرموده : « لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ » « 3 » ، چون وسعت ملك او آن قدر است كه هيچ مالك ديگرى در برابرش فرض نمىشود ، جز اينكه آن مفروض و آنچه در دست او است همه ملك خداى سبحان است ، و نيز فرموده : « وَما مِنْ إِله إِلَّا اللَّه الْواحِدُ الْقَهَّارُ » « 4 » و نيز فرموده :

--> ( 1 ) ترجمه اين آيه در پاورقى صفحه 129 گذشت . ( سوره يوسف آيه 40 ) . ( 2 ) آيا براى خداوند متعال شركائى قرار داده‌اند كه مانند آفريدن خداوند موجوداتى آفريده‌اند و فعلا ايشان در اشتباه افتاده‌اند كه آفريده هاى خداوند كدام است و آفريده هاى شركايش كدام ؟ ! ! بگو خداوند خالق هر چيزى است و او واحدى است قهار . سوره رعد آيه 16 . ( 3 ) امروز ملك عالم از كيست ، از آن خداى واحد قهار است . سوره المؤمنون آيه 16 . ( 4 ) سوره ص آيه 65 .